Langdurigezorg.nl

Kennisbank afgeronde ondersteuningsprogramma's bij veranderingen in de langdurige zorg.

Shared savings uitvoeren

Vraag 1: Zijn er al resultaten van shared savings?

In Nederland zijn er nog geen resultaten. De eerste shared savings-afspraken zijn pas recent gemaakt in een aantal van de proeftuinen ‘betere zorg tegen lagere kosten’  en in een  een aantal andere regio’s: zoals Nijkerk en Enschede.
De eerste internationale resultaten (Harvard Medical School ), tonen aan dat shared savings-afspraken een belangrijke rol kunnen spelen in het behalen van de ‘triple aim’ (een gezondere populatie, beter ervaren kwaliteit van zorg tegen minder kosten).  Zo toont het eerste Amerikaanse wetenschappelijk onderzoek aan (gepubliceerd in New England Journal of Medicine, mei 2015 dat 32 samenwerkingsverbanden (zogenaamde Accountable Care Organisations) in hun eerste jaar gemiddeld 1,2 procent bespaarden ten opzichte van de controlegroep, terwijl de kwaliteit van zorg hetzelfde bleef of verbeterde. Het Alternative Quality Contract van Blue Cross Blue Shield levert volgens Harvard Medical School een kostenbesparing van 6,8% in het vierde jaar voor de eerste deelnemers. Latere deelnemers later sneller grotere kostenombuigingen zien.
In het gevorderde initiatief Gesundes Kinzigtal leven deelnemers aan de programma’s 1,4 jaar langer dan vergelijkbare niet deelnemers (halvering mortaliteit), bevelen 95% van de deelnemers de programma’s aan bij vrienden en familie, is het aantal verzekerden bij deelnemende verzekeraars toegenomen, en is er een shared savings van 150 euro per verzekerde gerealiseerd.

Bronnen:

Busse, R., & Stahl, J. (2014). Integrated Care Experiences And Outcomes In Germany, The Netherlands, And England. Health Affairs, 33(9), 1549–1558)

J. Michael McWilliams e.a. (2015).  Performance Differences in year 1 op Pioneer Accountable Care Organizations. In The new England Journal of Medicine, 327: 1927-1936.

Vraag 2: Wat als de afgesproken doelstellingen niet worden gerealiseerd?

Bij een shared savings-project is het vooral van belang dat er vooraf afspraken worden gemaakt over ‘wat als’. Daarbij gaat het zowel over het niet halen van financiële doelstellingen als over het niet halen van kwaliteitsdoelen. Welke mogelijkheden zijn er?

1. Risicoverkleining:

  • Maak een afspraak over een langere periode, bijvoorbeeld minimaal 5 jaar. En monitor onderweg de ontwikkeling. Dan is er nog een mogelijkheid om in te grijpen.
  • Beperk de scope van de zorg of de populatie en spreek af dat deze verruimd kan worden bij gebleken succes..
  • Het risico op tegenvallende  resultaten kan ook veroorzaakt worden door een te kleine populatie of scope.. Neem een voldoende omvang of spreek af ‘uitbijters’ (grote uitschieters) niet mee te tellen in de nul- en resultaatmeting.
  • Maak aanvullende afspraken bij niet halen van de doelen, bijvoorbeeld dat zorgaanbieders of zorgverzekeraar kunnen besluiten te stoppen zonder verrekening aangezien beiden dan hun kosten hebben, of gezamenlijk kunnen besluiten het project aan te passen of af te bouwen.

2. Two sided model:
In een two-sided model worden niet alleen afspraken gemaakt over gedeelde besparingen maar ook over gedeeld risico. De zorgaanbieder wordt mede verantwoordelijk gemaakt voor kostenoverschrijdingen, waar een (klein) deel van moet worden terugbetaald. Dit beperkt het risico voor de zorgverzekeraar, niet voor de zorgaanbieders.

3. Kwaliteit koppelen aan besparingen:
Het is ook mogelijk afspraken over kwaliteit te koppelen aan besparingsdoelstellingen om de risico’s voor zorgverzekeraars en zorgaanbieders te verminderen. Als bijvoorbeeld voor verzekerden van zorgverzekeraars de gezondheidswinst minder is of de ervaren kwaliteit valt tegen, dan delen zorgaanbieders minder in de besparing. Zie ook het praktijkvoorbeeld Blue Cros Blue Shield. Als de gezondheidswinst juist meevalt, kan afgesproken worden toch een vergoeding uit te keren.

Vraag 3: Hoe kan ik mijn gesprekspartners steunen om draagvlak te verkrijgen voor shared savings?

De shared savings-aanpak is iets nieuws en dat vraagt om vertrouwen tussen de partners. ‘Oude’ beelden moeten worden ontkracht. Daarom een paar tips:

Voor zorgaanbieders richting zorgverzekeraars:
Richt u niet alleen op besparingen in het segment na het uwe (dus bijvoorbeeld op de tweede lijn als eerstelijnsorganisatie), maar neem verantwoordelijkheid voor de totale kosten van een bepaalde aandoening of zorgvraag.
Maak bijvoorbeeld ook afspraken over versterking van de nulde lijn waardoor u laat zien dat het niet alleen om ‘meer omzet’ gaat.

Voor zorgverzekeraars richting zorgaanbieders:
Koppel kwaliteit aan shared savings. Laat merken dat u bereid bent eventueel ook bij hogere kwaliteitsuitkomsten een groter deel van de besparingen uit te keren. Hierdoor wordt shared savings-systematiek meer dan een bezuinigingsvoorstel.

Vraag 4: Welke afbreukrisico’s zijn er bij het maken van afspraken over shared savings?

Het is mogelijk dat de besparingen niet worden gerealiseerd en dat de extra inspanningen niet zijn terugverdiend en -betaald. Als dat gebeurt, verdwijnt de basis onder voortzetting van de samenwerking. Het is dan ook van belang dat partijen de voortgang goed monitoren en bijsturen om problemen te voorkomen, zelfs als ze goede afspraken maken voor het geval de besparingen niet worden gerealiseerd.

Vraag 5: Kunnen we shared savings inzetten om afspraken te maken met gemeenten?

Ja. Om de Triple Aim te bereiken, -een gezondere populatie, beter ervaren kwaliteit van zorg tegen minder kosten-, moeten we samenwerken met verschillende domeinen. Afspraken met de gemeente liggen voor de hand. Voor nogal wat veranderingen in de zorg is de rol van welzijn cruciaal. Neem bijvoorbeeld een groep die voorheen in een instelling voor langdurende zorg verbleef. Na extramuralisering moet het welzijnsaanbod voor deze groep wel in orde zijn. Om niet alleen de kosten bij de gemeente neer te leggen, is het logisch om shared savings-afspraken te maken samen met de gemeente.
Twee voorbeelden:

  • Proef Arts en zorg en de gemeente Enschede, lees meer over Enschede.
  • Vitaal Vechtdal. Hier wordt intensief samengewerkt met de gemeente, concrete shared savings afspraken zijn er nog niet. Ga naar de website Vitaal Vechtdal of naar het praktijkvoorbeeld op deze site.

Vraag 6: Hoe kan shared savings worden toegepast binnen de kaders van de WMO?

Op de kosten van de WMO, inclusief het welzijns- en gezondheidsbeleid, kunnen voor bepaalde groepen of alle inwoners van een gemeente shared savings-afspraken gemaakt worden. Ook hier geldt dat de populatie wordt afgebakend door gemeentegrenzen en wellicht leeftijd, en de zorg door bepaalde activiteiten en kosten in de WMO. De nulmeting wordt door de gemeente gedaan, en er wordt afgesproken wat de referentie is waartegen de werkelijk kosten worden afgezet om de ‘shared savings’ te berekenen.

Vraag 7: Wanneer kan het inzetten van expertise nuttig zijn bij het maken van shared savings-afspraken?

Op verschillende momenten kan ingehuurde expertise een nuttige bijdrage leveren:

  1. Bij visiebepaling, hoe komen we met zijn allen tot goede Triple Aim-afspraken?
  2. Voor de data-infrastructuur: goede data zijn de basis voor het maken van afspraken en de monitoring van de afspraken.
  3. Bij de in- of externe begeleiding van het project, voor programma of projectmanagement.
  4. Bij contractinnovatie, op welke wijze maken de partners tot ieders voordeel haalbare financiële afspraken over uitvoering van dit programma. Koppel je bijvoorbeeld kwaliteitsindicatoren aan shared savings-afspraken en hoe wordt de populatie en de zorg afgebakende en gemeten.
  5. Scholing, het is nodig dat deelnemers aan Triple Aim en shared savings-projecten dezelfde basisinformatie, kennis en vaardigheden krijgen. Triple Aim en populatiemanagement vergt een andere manier van denken

Vraag 8: Is er een nieuwe betaaltitel nodig voor shared savings?

Nee. In verschillende sectoren is er een betaaltitel beschikbaar waarmee resultaatbeloning (inclusief shared savings-afspraken) kan worden geregeld. Denk hierbij aan de beleidsregel innovatie, vrije tarieven, max-max tarieven, wijkverpleging prestatiebeloning op maat en segment 3 in de bekostiging huisartsen- en multidisciplinaire zorg. Zie hiervoor de pagina wet- en regelgeving voor uitgebreidere informatie.

Opmerking: Op dit moment zijn er geen voorbeelden waaruit blijkt dat er een nieuwe sectoren overstijgende betaaltitel nodig is. Mocht u een voorbeeld hebben waar u niet uitkomt met de bestaande bekostigingsmogelijkheden, dan kunt u dat bij ons (via info@triple-aim.nl) melden. VWS wil graag meer weten over dergelijke voorbeelden.

Vraag 9: Waar mogen zorgaanbieders de besparingen aan besteden?

Dat ligt aan de afspraken die worden gemaakt. Binnen de bestaande wetgeving mogen zorgorganisaties in principe de middelen besteden zoals ze willen, als daar geen andere afspraken over gemaakt zijn met de zorgverzekeraars. De enige beperkingen die er nu zijn voor zorginstellingen liggen op het vlak van winst of dividend. Volgens de wet mogen zorginstellingen geen winst of dividend uitkeren.
Maar als er met de zorgverzekeraar wel inhoudelijke afspraken over de besteding van besparingen zijn gemaakt, zijn er meer regels. De besparingen kunnen dan alleen worden besteed binnen de prestatie waaraan de resultaatbeloning is gekoppeld. Als er bijvoorbeeld afspraken worden gemaakt over de besteding van een resultaatbeloning (de shared savings) in de huisartsenzorg, dan moeten die middelen wel worden besteed aan de huisartsenzorg, bijvoorbeeld aan het verbeteren van het HIS. In dit geval kan de zorgverzekeraar de kosten ten laste van de risicoverevening brengen  De zorgverzekeraar kan er ook voor kiezen de kosten niet mee te nemen in de risicoverevening. Dan zijn er geen beperkingen voor de besteding.

Vraag 10: Wat hebben gewone mensen aan shared savings?

Zorgverzekeraars, zorgaanbieders andere betrokken partijen maken bij shared savings afspraken over de verdeling van het bespaarde bedrag. Er wordt een ‘pot geld’ gecreëerd waarvan de bestemming kan variëren. Burgers profiteren van shared savings-afspraken als zorgverzekeraars de besparingen doorrekenen naar lagere premies. Daarnaast zijn er andere manieren om besparingen ten goede te laten komen aan inwoners, bijvoorbeeld:

  • Het aanbieden van een regionale polis (zoals Vitaal Vechtdal-polis) waarbij verzekerden een ruimer pakket aangeboden  krijgen voor een lagere premie. Lees meer over het praktijkvoorbeeld Vitaal Vechtdal
  • Burgers krijgen er voorzieningen voor terug in wijk of dorp. Bijvoorbeeld door van de besparingen een Alzheimercafé te financieren.

Lees ook over het voorbeeld van Syncare waarbij de zorgverzekeraar en de patiëntvertegenwoordigers hun besparingsdelen investeren in regionale diensten die ten goede komen aan patiënten. Denk aan themabijeenkomsten of het gratis verstrekken van pennen en strips om thuis te kunnen prikken en meten.

Vraag 11: Zit er een einde aan de financiering van shared savings?

Voorlopig niet. Zolang er shared savings zijn te maken ten opzichte van kostentrend, hebben zorgverzekeraars en zorgaanbieders belang bij voortzetting. Wellicht als het landelijk is ingevoerd en in alle regio’s de zorg zo ‘optimaal’ mogelijk is ingericht dat het niet meer interessant is om shared savings-afspraken’ te maken. Maar dat moment is nog niet aan de orde. De komende jaren zullen er belangrijke lessen worden geleerd op het gebied van contractinnovatie. Hoe stimuleren we zo goed mogelijk het handelen naar Triple Aim, is daarbij de belangrijke vraag.

Triple Aim

Een gezamenlijk initiatief van partijen in Nederland die de Triple Aim-aanpak omarmen: gelijktijdige verbetering van de gezondheid, ervaren kwaliteit van zorg en kosten.

Meer over dit programma